ياكوب ادوارد پولاك ( مترجم : كيكاووس جهان دارى )
461
سفرنامه پولاك ( ايران و ايرانيان ) ( فارسى )
كرويسر « 24 » قيمت دارد . غير از مصرف طبى ، كتيرا بيشتر براى آهار زدن به پارچههاى ابريشمى به كار مىرود درحالىكه براى آهار زدن به پارچههاى پنبهاى از نشاسته استفاده مىشود . به همين سبب هم هست كه در ايران اين ضرب المثل رواج دارد : « كاشان از كتيرا زندگى مىكند و اصفهان از نشاسته . » سواى آنچه در اينجا ذكر شد باز انواع ديگرى نيز از اين گياهان هست كه بعضى خودبخود و بعضى در اثر نيش حشرات تراوشاتى دارند اما از نظر اقتصادى اهميت آنها ناچيز است . تقريبا مىتوان گفت كه با استثناهائى ناچيز همهء گياهان وحشى خانوادهء چترى قدرى صمغ از خود ترشح مىكنند . اغلب گياهانى را كه نام برديم و مىتوانند سخت نظر گياهشناسان را به خود جلب كنند در اطراف اصفهان و در فاصلهء اندك بين اصفهان و دهگردو مىتوان بدست آورد و براى آنكه بتوان تمام مراحل رشد اين گياهان را زير نظر داشت بايد از اوايل فروردين تا اوايل مرداد در آن خطه بسر برد . براى گردآورى بذر رسيده از 24 تير تا 8 مرداد مناسبترين اوقات بشمار مىرود . بهترين جا براى اقامت و استقرار گياهشناسان شهر زيباى قمشه است چه از آنجا براحتى مىتوان به اطراف دسترسى داشت و مسافرت كرد . اين شهر مركزيت دارد ، مرتفع است با آب و هوائى سالم ، و از آنجا به سهولت مىتوان با اصفهان و شيراز در تماس بود . از نظر امنيت مىتوان گفت از آن هنگام كه لرها و بختياريها با اسير شدن خانها و ويران شدن كمينگاه - هايشان سر جاى خود نشستهاند موقع اين شهر بىمخاطره است و خواربار نيز فراوان و ارزان . در دست داشتن توصيهنامهاى از ايلخانى شيراز مىتواند در اوضاع و احوال خاصى براى خارجيها سخت مفيد و ضرور باشد ، اما بههرحال داشتن چنين توصيهاى غير قابل اجتناب نيست . بردن گياهان خانوادهء چتريها از ايران و كاشتن آنها در باغهاى نباتات هنگامى نتيجهء مطلوب دارد كه ريشهها را از دهم مرداد تا نهم شهريور از خاك بيرون آورده باشند ؛ زيرا اين ريشهها چندان نيروى مقاوم حياتى در خود دارند كه نقل و انتقال را ممكن مىسازند . براى دولتهائى كه در ايران نمايندگى دارند دسترسى به ريشههائى كه قابليت جوانه زدن در آنها باشد بىآنكه لازم باشد متخصصين خود را اعزام دارند ، كارى است بسيار سهل و ساده ؛ زيرا هر هفته پيكى از اين مناطق سواره مىگذرد و گذشته از اينها دولت انگلستان نمايندهاى سخت زيرك در اصفهان دارد . حال هرگاه با وساطت اين نمايندگى دستورى دقيق به يكى از كدخداها و مثلا كدخداى مقصودبك داده شود كه در قبال مختصر انعامى ريشهها را جمعآورى كند و براى پيك آماده و مهيا نگاهدارد ، مىتوان گفت كه حد اكثر مىشود در فاصلهء دو ماه اين ريشهها را به پاريس ، لندن يا سنپطرزبورگ تحويل داد . به همين ترتيب هم مىتوان ساير گياهان مفيد و زيباى خانوادهء چتريها
--> ( 24 ) . كرويسر كمترين واحد پول و معادل يك صدم گولدن است . قبلا نيز يادآور شدهايم كه هر گولدن تقريبا معادل يك سكه تومان طلاست . - م .